Zelfrijdende auto’s: zo ver zijn we écht

Een zelfrijdende auto die je veilig van A naar B brengt zonder dat jij het stuur aanraakt: het klinkt als sciencefiction, maar de technologie bestaat al. Toch rijden er nog geen volautomatische wagens door de Nederlandse straten. Hoe zit dat precies? En wat kun je vandaag de dag al verwachten van een auto die deels zelf rijdt?

Hoe een autonome auto zijn omgeving waarneemt

Een autonome auto gebruikt sensoren, camera’s en radarsystemen om alles om zich heen te registreren. Veel van die systemen werken op basis van connectiviteit: de auto communiceert met andere voertuigen, met verkeerslichten en met digitale kaarten. Daarnaast maakt een zelfrijdend voertuig gebruik van laserscanners, ook wel lidar genoemd, die de omgeving in drie dimensies in kaart brengen. Al die informatie wordt razendsnel verwerkt door software aan boord. Op basis daarvan beslist de auto hoe snel hij rijdt, wanneer hij remt en hoe hij andere weggebruikers ontwijkt. Het gaat dus niet om één slim apparaatje, maar om een heel systeem van hardware en software dat samenwerkt.

De vijf niveaus van rijautomatisering

Niet elke auto die zichzelf een beetje helpt, is meteen volledig autonoom. Er bestaat een officiële indeling met vijf niveaus van rijautomatisering. Bij niveau één helpt de auto je met bijvoorbeeld snelheidsregeling of het in de rijstrook blijven. Bij niveau twee kunnen meerdere taken tegelijk worden overgenomen, maar moet de bestuurder altijd opletten. Niveau drie betekent dat de auto in bepaalde situaties volledig zelf rijdt, maar de bestuurder moet wel kunnen ingrijpen als dat nodig is. Bij niveau vier rijdt de auto zelfstandig in een afgebakend gebied zonder dat een mens hoeft in te grijpen. Niveau vijf is het eindpunt: een volledig zelfstandig rijdend voertuig dat nergens meer hulp van een mens nodig heeft. De meeste auto’s die nu op de markt zijn, zitten op niveau twee of drie.

Waar robotauto’s al op de weg rijden

In de Verenigde Staten rijden al volautomatische taxi’s zonder bestuurder op de openbare weg. Het bedrijf Waymo biedt zo’n dienst aan in steden als San Francisco en Phoenix. Passagiers stappen in, geven hun bestemming op en de auto rijdt zelf. In China heeft het bedrijf Baidu vergelijkbare diensten getest. In Europa gaat het een stuk langzamer, mede door strengere regelgeving. In Nederland zijn er wel proeven geweest met zelfrijdende bussen en pendeldiensten op vaste routes, maar die rijden nog niet op grote schaal in het openbaar. De wet en de infrastructuur moeten allebei mee ontwikkelen voordat autonome voertuigen hier breed worden ingezet.

Veiligheid, ethiek en de weg vooruit

Voorstanders van de technologie wijzen op de mogelijkheid om ongelukken te verminderen. Ongeveer 90 procent van alle verkeersongevallen ontstaat door menselijke fouten zoals afleiding, vermoeidheid of het overschatten van de eigen rijvaardigheid. Een systeem dat nooit moe wordt en altijd oplettend is, zou dat aantal kunnen drukken. Toch zijn er ook serieuze vragen. Wat moet een zelfrijdend systeem doen als een ongeluk onvermijdelijk is en er een keuze gemaakt moet worden? Wie is er verantwoordelijk als er toch iets misgaat: de bestuurder, de fabrikant of de softwareontwikkelaar? Die ethische en juridische vragen zijn nog lang niet allemaal beantwoord. Fabrikanten als Tesla, Mercedes en Volvo werken ondertussen verder aan betere systemen, terwijl overheden werken aan nieuwe regels. De technologie staat niet stil, maar de weg naar een volledig zelfstandig rijdende auto op elke Nederlandse weg is nog lang.

Veelgestelde vragen

Zijn zelfrijdende auto’s al te koop in Nederland?
In Nederland kun je nu auto’s kopen met geavanceerde rijhulpsystemen, zoals automatische remassistentie, rijstrookondersteuning en adaptieve snelheidsregeling. Volledig autonome auto’s waarbij je zelf niets meer hoeft te doen, zijn in Nederland nog niet toegestaan voor normaal gebruik op de openbare weg.

Wat is het verschil tussen een elektrische auto en een zelfrijdende auto?
Een elektrische auto rijdt op stroom in plaats van brandstof, maar wordt gewoon door een mens bestuurd. Een zelfrijdende auto gaat over het overnemen van de besturingstaak door technologie. Die twee zijn onafhankelijk van elkaar: een autonome auto kan elektrisch zijn, maar hoeft dat niet te zijn.

Is het legaal om in een zelfrijdende auto de handen van het stuur te halen?
In de meeste Europese landen, waaronder Nederland, ben je als bestuurder verplicht om te allen tijde de controle over het voertuig te kunnen overnemen. Bij niveau twee en drie automatisering mag je bepaalde taken loslaten, maar je moet wel oplettend blijven. Volledig de handen van het stuur halen en niets meer doen is momenteel in Nederland wettelijk niet toegestaan.

Wat gebeurt er als de technologie van een zelfrijdende auto uitvalt?
Bij moderne systemen met gedeeltelijke automatisering geeft de auto een waarschuwing als het systeem de situatie niet meer aankan. De bestuurder moet dan direct het stuur overnemen. Bij volledig autonome voertuigen op niveau vier en vijf zijn er meerdere reservesystemen ingebouwd die het voertuig veilig tot stilstand brengen als iets uitvalt.