Van arm naar rijk: hoe sociale mobiliteit het leven kan veranderen

Mogelijkheden om vooruit te komen

In Nederland is het idee dat je niet vast hoeft te zitten aan het gezin waar je uit komt. Veel mensen willen hun situatie verbeteren. Denk aan een kind uit een arm gezin die later dokter of leraar wordt. Als het in een land vaak voorkomt dat mensen omhoog of omlaag bewegen in hun maatschappelijke positie, zeggen wetenschappers dat er veel sociale mobiliteit is. Scholen, werk en het inkomen van ouders spelen hier een grote rol in. De overheid probeert deze kansen voor iedereen gelijk te maken door bijvoorbeeld goed en gratis onderwijs aan te bieden of mensen te helpen bij het vinden van werk. Toch is het niet voor iedereen even makkelijk om op te klimmen.

Oorzaken van verschillen tussen mensen

De plek waar je geboren wordt, bepaalt veel, soms zelfs nog te veel. Kinderen van ouders met weinig geld of opleiding krijgen vaker met problemen te maken. Er zijn mensen die door hard te werken toch een goede baan krijgen, maar uit onderzoek blijkt dat je achtergrond vaak meetelt. Andere dingen zoals het soort school waar je op zit, het netwerk van je ouders en de buurt waarin je woont, kunnen ook invloed hebben. Daardoor zijn er soms families waar al generaties lang dezelfde beroepen worden gedaan. Daarom wil de overheid ongelijkheid verkleinen, door bijvoorbeeld extra hulp te geven aan scholen in zwakke wijken of door jongeren te laten leren via steungroepen.

De rol van school en werk bij veranderende kansen

Onderwijs is misschien wel de belangrijkste factor bij het klimmen op de sociale ladder. Een goede opleiding biedt meer kans op een vaste baan en een beter salaris. Nederland heeft verschillende schoolniveaus zodat ieder kind onderwijs krijgt dat bij hem of haar past. Na de basisschool kunnen leerlingen bijvoorbeeld naar de havo, het vwo of het vmbo. Sommige mensen stoppen daarna met leren, anderen gaan juist verder naar het mbo, hbo of de universiteit. Hoe langer je doorleert, hoe groter de kans is op een baan die goed betaalt. Werkgevers kijken niet alleen naar diploma’s, maar ook naar het gezin en de buurt waar iemand vandaan komt. Daardoor zijn er mensen die ondanks hun diploma minder goed aan de bak komen. Dat laat zien dat het systeem in de praktijk niet voor iedereen dezelfde kansen geeft.

Waarom sociale mobiliteit belangrijk is voor de samenleving

Als sociale mobiliteit hoog is, voelen mensen zich eerlijk behandeld. Ze weten dat ze vooruit kunnen komen als ze hun best doen. In een samenleving waar bijna niemand kan opklimmen, dreigen groepen zich buitengesloten te voelen. Dat draagt bij aan boosheid en wantrouwen tussen verschillende mensen. Daarom is het goed dat er in Nederland aandacht blijft voor gelijke kansen. De overheid investeert in onderwijs, sportclubs en hulp voor gezinnen met lage inkomens. Zo wordt geprobeerd de samenleving eerlijker te maken. Het blijft wel moeilijk om alle verschillen weg te nemen, maar ieder extra beetje hulp kan het verschil maken in iemands leven.

Meest gestelde vragen over sociale mobiliteit

• Wat betekent sociale mobiliteit nu precies?

  Sociale mobiliteit betekent de mogelijkheid om van sociale positie te veranderen. Iemand kan bijvoorbeeld vanuit een arm gezin opgroeien tot arts, of juist terugvallen naar een lagere inkomensgroep.

• Heeft iedereen in Nederland evenveel kans om op te klimmen?

  Niet iedereen in Nederland heeft evenveel kans op sociale mobiliteit. Kinderen van ouders met een hoger inkomen of meer opleiding maken over het algemeen meer kans om ook hoger op de maatschappelijke ladder te komen.

• Waar hangt sociale mobiliteit vooral van af?

  Sociale mobiliteit hangt vooral af van dingen als het opleidingsniveau, het beroep van de ouders, de buurt waar je woont en de kansen die je krijgt op school en werk.

• Helpt de overheid om kansen gelijk te maken?

  De overheid doet veel om ervoor te zorgen dat iedereen gelijke kansen krijgt. Ze zorgen bijvoorbeeld voor goed onderwijs, uitkeringen en speciale programma’s voor mensen die het moeilijk hebben.

• Is het in Nederland makkelijk om sociaal te stijgen?

  Het is in Nederland makkelijker om sociaal te stijgen dan in sommige andere landen, maar ook hier hangt dat sterk af van je achtergrond en de mogelijkheden die je krijgt.