Blockchain technologie uitgelegd: zo werkt de digitale keten die alles bijhoudt

Blockchain technologie klinkt misschien ingewikkeld, maar het idee erachter is verrassend eenvoudig. Het is een manier om informatie op te slaan die niemand zomaar kan aanpassen of verwijderen. Steeds meer mensen komen ermee in aanraking, vaak via bitcoin of andere cryptomunten. Maar de techniek wordt ook gebruikt buiten de wereld van digitaal geld. Wat het precies is, hoe het werkt en waarom het zo bijzonder is, lees je hier.

Een database die niemand in zijn eentje beheert

Een gewone database wordt beheerd door één partij, bijvoorbeeld een bank of een bedrijf. Die partij bepaalt wat er in staat en kan gegevens aanpassen. Bij een gedistribueerd grootboek, zoals een blockchain, werkt dat anders. De informatie wordt niet op één plek opgeslagen, maar verspreid over een groot netwerk van computers. Al die computers hebben dezelfde kopie van de gegevens. Stel je voor dat duizenden mensen tegelijk dezelfde lijst bijhouden. Als iemand iets wil wijzigen, moeten de anderen het eens zijn. Dat maakt het bijna onmogelijk om gegevens stiekem aan te passen zonder dat anderen het merken.

Zo worden gegevens in blokken vastgelegd

De naam zegt het al: de technologie werkt met blokken die aan elkaar gekoppeld zijn. Elke keer dat er een nieuwe transactie plaatsvindt, wordt die toegevoegd aan een blok. Zo’n blok bevat ook een soort digitale vingerafdruk van het blok ervoor. Die vingerafdruk heet een hash. Doordat elk blok de hash van het vorige blok bevat, vormen ze samen een lange keten. Als iemand een oud blok zou aanpassen, verandert de hash. Dat klopt dan niet meer met het volgende blok, en zo wordt de aanpassing zichtbaar. Die opbouw zorgt ervoor dat de keten betrouwbaar blijft, zelfs zonder een centrale toezichthouder.

Meer toepassingen dan alleen cryptomunten

Veel mensen kennen de techniek via bitcoin, maar de mogelijkheden gaan verder dan digitaal betalen. In de gezondheidszorg wordt gekeken of patiëntgegevens veiliger gedeeld kunnen worden via dit soort systemen. In de logistiek gebruiken bedrijven het om producten door de hele keten te volgen, van fabriek tot winkel. Ook bij het vastleggen van eigendomsrechten, zoals bij kunst of muziek, ziet men kansen. Slimme contracten, ook wel smart contracts genoemd, zijn een ander voorbeeld. Dat zijn afspraken die automatisch worden uitgevoerd zodra aan bepaalde voorwaarden is voldaan, zonder dat er een tussenpersoon aan te pas komt. Zo kan technologie die begon als basis voor cryptogeld, uitgroeien tot iets dat in veel meer sectoren een rol speelt.

Wat zijn de beperkingen van deze techniek

Zo veelbelovend als de techniek is, zo duidelijk zijn ook de nadelen. Een groot punt van kritiek is het energieverbruik. Sommige netwerken gebruiken enorm veel rekenkracht om transacties te controleren. Dat kost stroom, en daarmee heeft de technologie een flinke ecologische voetafdruk. Daarnaast is snelheid een probleem. Klassieke betaalsystemen kunnen duizenden transacties per seconde verwerken, terwijl veel blockchainnetwerken daar ver onder blijven. De Nederlandsche Bank geeft aan dat de technologie vooralsnog niet voldoet aan de hoge eisen die gelden voor financiële marktinfrastructuren. Dat betekent niet dat er geen toekomst is voor deze aanpak, maar het laat wel zien dat er nog stappen te zetten zijn voordat de techniek breed en veilig ingezet kan worden in gevoelige sectoren.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een blockchain en een gewone database?
Bij een gewone database beheert één partij alle gegevens en kan die ze aanpassen. Bij een blockchain worden de gegevens opgeslagen op veel computers tegelijk. Niemand heeft alleen de controle, en aanpassingen moeten door het hele netwerk goedgekeurd worden. Daardoor is de informatie veel moeilijker te manipuleren.

Kan iedereen zien wat er in een blockchain staat?
Dat hangt af van het type netwerk. Bij een openbare blockchain, zoals die van bitcoin, kan iedereen de transacties inzien. Bij een besloten blockchain mogen alleen bepaalde deelnemers de gegevens bekijken. Welk type gebruikt wordt, hangt af van het doel waarvoor de techniek ingezet wordt.

Wat is een smart contract?
Een smart contract is een digitale afspraak die automatisch wordt uitgevoerd zodra aan bepaalde voorwaarden is voldaan. Als twee partijen afspreken dat een betaling plaatsvindt op het moment dat een pakket bezorgd is, regelt het systeem dat zelf. Er is geen tussenpersoon zoals een notaris of bank nodig om de afspraak uit te voeren.

Is blockchain technologie veilig?
De opbouw van de keten maakt het heel moeilijk om gegevens achteraf te wijzigen. Toch is de techniek niet zonder risico’s. Fouten in software, slecht beveiligde toegang en menselijke fouten kunnen nog steeds problemen veroorzaken. Veiligheid hangt dus niet alleen af van de techniek zelf, maar ook van hoe die wordt ingezet en beheerd.